หา R-squared R2 ง่าย ๆ ใน 2 ขั้นตอน ไม่ต้องสร้างกราฟเอง

     


ในกระบวนการวิจัยและพัฒนายา นอกจากส่วนคิดค้นและพัฒนาสูตรตำรับผลิตยาจนสำเร็จแล้ว ยังมีอีกส่วนหนึ่งที่สำคัญไม่แพ้กัน คือ ตรวจสอบความถูกต้องของวิธีวิเคราะห์ (Method validation)

การทำ Method validation จะประกอบไปด้วยหัวข้อการทดสอบต่างๆ เช่น Specificity, Linearity, Accuracy และ Precision*

*กรณีทำการตรวจสอบวิธีวิเคราะห์ปริมาณตัวยาสำคัญ หรือ Assay

เมื่อเราได้ผลการทดสอบมาแล้ว เราจะใช้ค่าทางสถิติเป็นตัวตัดสินการทดสอบเพื่อเป็นสิ่งยืนยันว่า

วิธีวิเคราะห์ที่เราเลือกนำมาใช้นี้ น่าเชื่อถือเพียงพอ

R(R-Square) เป็นหนึ่งในค่าทางสถิติที่ใช้เป็นเกณฑ์การยอมรับผลการทดสอบ ในการทำ Method validation หัวข้อ “Linearity” โดยเมื่อ Rยิ่งมีค่าเข้าใกล้ 1 มากเท่าไหร่ จะแสดงว่าความสัมพันธ์ระหว่างค่าความเข้มข้นของสารที่วิเคราะห์และค่าที่ได้จากการวิเคราะห์ว่าเป็นเส้นตรงมากขึ้นเท่านั้น

วิธีการหา Rที่ใช้กันอย่างแพร่หลาย นั่นก็คือ การคำนวณโดยใช้โปรแกรม Excel ซึ่งหลาย ๆ คนน่าจะเคยใช้กันมาบ้างแล้ว

อย่างน้อยก็เคยหยิบ ๆ แตะ ๆ ผ่าน ๆ ตอนเรียนวิชา Analyze สมัยเป็นนิสิตนักศึกษาเภสัชศาสตร์ กันมาบ้างแหละน้า

วิธีการนั้นก็คือ เราจะนำค่าที่ได้ (ค่าความเข้มข้นของสารที่วิเคราะห์และค่าที่วัดได้จากเครื่องวิเคราะห์ เช่น ค่า Area, ค่า Absorbance) มาสร้างเป็นกราฟในโปรแกรม Excel แล้วไปตั้งค่าให้กราฟแสดง Trend line, แสดงสมการและแสดงค่า R2 จึงจะได้ค่า Rเพื่อหาคำตอบว่าสรุปแล้ว Lab เราผ่านหรือยัง…

แต่…

วันนี้เรามีอีกหนึ่งวิธีมาให้ลองใช้กัน ซึ่งตัวเอกของวิธีนี้ ก็คือ Standard function ของ Excel ที่ชื่อว่า “Data Analysis” 

ข้อดีของ Function “Data Analysis” ที่เรากำลังจะนำเสนอนี้ นอกจากจะสะดวก เพราะมีแค่ 2 ขั้นตอนแล้ว ยังสามารถแสดงจุดทศนิยมของค่า R2 ได้ละเอียดกว่า แถมสร้างกราฟออกมาเองได้เลยอีกด้วย

กราฟที่ Function “Data Analysis” สร้างได้ จะมีทั้งหมด 2 กราฟด้วยกัน คือ

  • กราฟ Linearity ของสารที่วิเคราะห์ – ใช้แสดงความสัมพันธ์ระหว่างค่าความเข้มข้นของสารที่วิเคราะห์และค่าที่วัดได้จากเครื่องวิเคราะห์
  • กราฟ Residual plot – ใช้แสดงแนวโน้มค่าความแตกต่างระหว่างค่า Area จริงที่วัดได้จากเครื่องวิเคราะห์กับ ค่า Area ที่คำนวณจากสมการ

โปรยมาขนาดนี้แล้ว ไปลองทำกันดูดีกว่า…

ขั้นตอนที่ 1

นำค่าที่ได้มาทำเป็นตารางในโปรแกรม Excel กด “Data Analysis” ใน Tab “Data” จากนั้นจะมีหน้าต่างขึ้นมาให้เลือก “Regression” แล้วกด “OK”

ขั้นตอนที่ 2

หน้าต่างสำหรับตั้งค่าจะปรากฏขึ้น ให้เราตั้งค่าตามรายละเอียดด้านล่างนี้แล้ว กด “OK” ก็จะได้ค่า Rและกราฟ 2 กราฟ เป็นอันเสร็จสิ้นกระบวนการ

ผลงานของเจ้า Function “Data Analysis” ที่เลือกแบบให้แสดงผล ใน Worksheet ใหม่ จะมีหน้าตาออกมาประมาณนี้

และนี่ก็คือ วิธีการหา R2 แบบง่าย ๆ ไม่ต้องสร้างกราฟเอง โดยใช้ Function “Data Analysis” ที่นำมาฝากในวันนี้ ต้องขอบคุณโปรแกรม Excel สำหรับ Standard function ดี ๆ มีประโยชน์ ที่ช่วยให้ชาวเภสัชกรของเราชีวิตดีขึ้น แล้วพบกับ Function ของโปรแกรม Microsoft ที่จะทำให้ชีวิตของคุณดีขึ้นอีกได้ใหม่ในบทความหน้า